@    Ardahan Rojname - Ardahan Gazetesi  - Since 1995 


27 Eylül 2025 Cumartesi

Zanyariyên Derbarê Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk (jidayikbûn: 1881, Selanîk - mirin: 10ê Mijdarê 1938, Stenbol), damezrîner û Serokomarê yekem ê Komara Tirkiyeyê ye. Ew wekî leşkerekî serketî û rêberekî siyasî tê nasîn ku piştî hilweşîna Împaratoriya Osmanî, Tirkiyeya nûjen damezrand û gelek reformên bingehîn pêk anîn.

Jiyana Leşkerî û Damezrandina Komarê

  • Leşkerê Serkeftî: Mustafa Kemal di dema Şerê Cîhanê yê Yekem de, bi taybetî li Çanakkaleyê (Gelîbolî), navdar bû. Piştî şer û dagirkirina welêt ji aliyê hêzên hevalbendan ve, wî dest bi Tevgera Neteweyî ya Tirk kir.

  • Şerê Rizgariyê: Wî rêberiya Şerê Rizgariya Tirkiyeyê kir (1919-1922) û di dawiyê de dagirkerî bi dawî kir.

  • Damezrandina Komarê: Di 29ê Cotmehê 1923an de, Komara Tirkiyeyê hate damezrandin û Mustafa Kemal bû Serokomarê yekem ê welêt. Navê wî yê paşnavî "Atatürk" (Bavê Tirkan) ji aliyê Meclîsê ve di sala 1934an de lê hate kirin.

Reformên Bingehîn (Şoreşên Atatürk)

Atatürk, ji bo ku Tirkiyeyê bike welatekî nûjen û rojavaî, rêzek mezin a reforman pêk anî:

  • Reformên Laîsîzmê:Xîlafet (Hilafet) û Wezareta Şerîetê betal kir, û dewlet ji dîn veqetand.

  • Guhertina Alfabeyê: Wî li şûna Alfabeya Erebî, Alfabeya Latînî qebûl kir (1928).

  • Mafên Jinan: Wî ji bo jinan mafên siyasî yên girîng, wekî mafê hilbijartin û hilbijartinê, anî (berî gelek welatên Rojavayî).

  • Guherandina Qanûnê: Wî li şûna Qanûna Medenî ya berê, Qanûna Swîsrî ya nû qebûl kir.






ARDAHAN ROJNAME
 
.