@    Ardahan Rojname - Ardahan Gazetesi  - Since 1995 


27 Eylül 2025 Cumartesi

Hakan Fîdan: Trump û Erdogan li ser Sûriyeyê axivîn

Hakan Fîdan: Trump û Erdogan li ser Sûriyeyê axivîn

Wezîrê Karên Derve yê Tirkiyeyê Hakan Fîdan, li ser hevdîtina Serokkomarê Tirkiyeyê Recep Tayyîp Erdogan û Serokê Amerîkayê Donald Trump got, “Mijarên Sûriyeyê hatin gotûbêjkirin. Her du welat li ser yekparçeyiya axa Sûriyeyê hemfikir in.”




ARDAHAN ROJNAME

Zanyariyên Derbarê Selahattin Demirtaş

Selahattin Demirtaş (jidayikbûn: 10ê Nîsanê 1973, Palo – Elazîz), siyasetmedarekî Kurd e, ku wekî hevserokê berêPartiya Demokratîk a Gelan (HDP) hate naskirin. Ew bi gotinên xwe yên zîrek, hezlî û bandordar di siyaseta Tirkiyeyê de cîhekî girîng girt.

Jiyana Destpêkê û Karê Hiqûqê

  • Esil û Perwerde: Selahattin Demirtaş bi eslê xwe ji Dêrsimê ye, lê li Palo hatiye dinê. Wî xwendina xwe ya hiqûqê li Zanîngeha Enqereyê qedand.

  • Parêzerî: Beriya ku bikeve siyasetê, wî wekî parêzer xebitî û di nav endamên Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD) de bû. Wî bi taybetî li ser mafên mirovan û doza Kurdî xebat kir.

Rêberiya Siyasî û HDP

  • Hilbijartinên Destpêkê: Di sala 2007an de wekî parlamenterê Amedê (Diyarbekir) ji aliyê Partiya Civaka Demokratîk (DTP) ve hate hilbijartin.

  • Hevserokatiya HDP: Di sala 2014an de, ew bi Figen Yüksekdağ re wekî hevserokê HDP hate hilbijartin. Wî di vê serdemê de HDP veguherand partiyeke ku ne tenê Kurdan, lê hemû komên bindest, karker, jin û ekolojîstan di bin banê xwe de kom kir.

  • Serkeftina Hilbijartinê: Di hilbijartinên Hezîrana 2015an de, di bin rêberiya wî de, HDP cara yekem karî bendava hilbijartinê (ji sedî 10) derbas bike û bikeve Meclîsa Tirkiyeyê, ku ev yek serkeftinek dîrokî bû.

  • Berendamê Serokomariyê: Wî di hilbijartinên Serokomariyê yên salên 2014 û 2018 de wekî berendamê HDP beşdarî hilbijartinan bû, tevî ku di 2018an de di girtîgehê de bû.

Girtîgeh û Gotinên Wî
Girtina Wî: Di Mijdara 2016an de, digel gelek parlamenterên din ên HDP, hate girtin. Ew bi tohmeta têkiliya bi PKK re hate tawanbar kirin, tawanên ku ew û partiya wî red dikin.

Parastina Wî: Her çend wî gelek caran dixwest parastina xwe bi Kurdî bike, ev daxwaza wî di dadgehên Tirkiyeyê de hate redkirin.

Nivîskarî: Di dema girtîgehê de, wî dest bi nivîsandina pirtûkan kir. Pirtûkên wî yên wekî "Seher" (Banga Sibehê) û "Devran" bûn best-seller û bal kişandin ser jiyana wî ya mirovî.






ARDAHAN ROJNAME

Zanyariyên Derbarê Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk (jidayikbûn: 1881, Selanîk - mirin: 10ê Mijdarê 1938, Stenbol), damezrîner û Serokomarê yekem ê Komara Tirkiyeyê ye. Ew wekî leşkerekî serketî û rêberekî siyasî tê nasîn ku piştî hilweşîna Împaratoriya Osmanî, Tirkiyeya nûjen damezrand û gelek reformên bingehîn pêk anîn.

Jiyana Leşkerî û Damezrandina Komarê

  • Leşkerê Serkeftî: Mustafa Kemal di dema Şerê Cîhanê yê Yekem de, bi taybetî li Çanakkaleyê (Gelîbolî), navdar bû. Piştî şer û dagirkirina welêt ji aliyê hêzên hevalbendan ve, wî dest bi Tevgera Neteweyî ya Tirk kir.

  • Şerê Rizgariyê: Wî rêberiya Şerê Rizgariya Tirkiyeyê kir (1919-1922) û di dawiyê de dagirkerî bi dawî kir.

  • Damezrandina Komarê: Di 29ê Cotmehê 1923an de, Komara Tirkiyeyê hate damezrandin û Mustafa Kemal bû Serokomarê yekem ê welêt. Navê wî yê paşnavî "Atatürk" (Bavê Tirkan) ji aliyê Meclîsê ve di sala 1934an de lê hate kirin.

Reformên Bingehîn (Şoreşên Atatürk)

Atatürk, ji bo ku Tirkiyeyê bike welatekî nûjen û rojavaî, rêzek mezin a reforman pêk anî:

  • Reformên Laîsîzmê:Xîlafet (Hilafet) û Wezareta Şerîetê betal kir, û dewlet ji dîn veqetand.

  • Guhertina Alfabeyê: Wî li şûna Alfabeya Erebî, Alfabeya Latînî qebûl kir (1928).

  • Mafên Jinan: Wî ji bo jinan mafên siyasî yên girîng, wekî mafê hilbijartin û hilbijartinê, anî (berî gelek welatên Rojavayî).

  • Guherandina Qanûnê: Wî li şûna Qanûna Medenî ya berê, Qanûna Swîsrî ya nû qebûl kir.






ARDAHAN ROJNAME

Zanyariyên Derbarê Recep Tayyip Erdoğan

Recep Tayyip Erdoğan (jidayikbûn: 26ê Sibatê 1954), siyasetmedarekî Tirk e ku ji sala 2014an ve Serokomarê Komara Tirkiyeyê ye. Berî vê, wî di navbera salên 2003 û 2014an de wekî Serokwezîrê Tirkiyeyê kar kiriye. Ew damezrînerê Partiya Dad û Pêşveçûnê (AK Partî) ye.

Jiyana Siyasî ya Destpêkê

  • Jidayikbûn û Xwendin: Erdoğan li navçeya Kasimpaşa ya Stenbolê ji dayik bû. Wî li Zanîngeha Marmarayê di Beşa Zanistên Aborî û Îdarî de xwend.

  • Serdema Şaredariyê: Di sala 1994an de, ew wekî Şaredarê Bajarê Mezin ê Stenbolê hate hilbijartin. Serdema wî ya şaredariyê wekî serdemeke ku wî pirsgirêkên binesaziyê yên bajêr çareser kirin û xizmetên gelemperî çêtir kirin, tê bibîranîn.

Serdema Serokwezîriyê û Serokomariyê

  • Damezrandina AK Partiyê: Piştî ku wî û hevalên xwe di sala 2001ê de AK Partî damezrandin, di sala 2002an de AK Partî bi ser ket û Erdoğan di sala 2003an de bû Serokwezîr.

  • Reform û Aborî: Di serdema Serokwezîriya wî de, Tirkiyeyê di warê aborî de geşbûnek mezin dît û hin reformên demokratîk hatin kirin. Di heman demê de, hin rexne jî li ser wî hebûn ku wî desthilatdariyê bêtir navendî kiriye.

  • Serokomar: Di sala 2014an de, Erdoğan bû Serokomarê Tirkiyeyê yê yekem ku rasterast bi dengê gel hat hilbijartin. Di sala 2018an de, ew di sîstema nû ya Serokomariya bi sîstema îcrayî (executive presidency) de careke din hate hilbijartin.

Têkiliya wî bi Doza Kurdî re

Têkiliya Erdoğan bi doza Kurdî re di navbera serdemên cuda de guherînên mezin dît:

  1. Serdema Vebûna Demokratîk (2009-2015): Di vê serdemê de, hikûmeta wî dest bi "Pêvajoya Çareseriyê" (Çözüm Süreci) kir, ku armanca wê çareserkirina pirsgirêka Kurdî bi rêya aştî û diyalogê bû. Ev pêvajo gelek caran ji aliyê gelê Kurd ve bi hêvî hat pêşwazîkirin.

  2. Rawestandina Pêvajoyê û Şer (Piştî 2015): Piştî têkçûna agirbesta di sala 2015an de, têkiliya di navbera hikûmeta wî û partiyên Kurd de gelek xirab bû. Operasyonên leşkerî li hin deverên Kurdan hatin zêdekirin.

Gotara Niha: Erdoğan her tim dibêje ku ew cudakariyê li dijî Kurdan nake, lê ew bi tundî li dijî her rêxistinek e ku bi PKKê re têkildar be, û wan wekî "terorîst" bi nav dike.

Recep Tayyip Erdoğan ji sala 2003an vir ve kesayeta herî bibandor a siyaseta Tirkiyeyê ye. Hem piştgirên wî yên xurt hene, hem jî rexnegirên wî yên cidî hene ku wî bi otokrasiyê û zexta li ser muxalefetê tawanbar dikin.



ARDAHAN ROJNAME

Zanyariyên Derbarê Abdullah Öcalan

Abdullah Öcalan (jidayikbûn: 4ê Nîsanê 1948 an jî 1949), ku di nav Kurdan de bi navê Apo (kurteya Abdullah, ku di Kurdî de wateya wê "ap" e) tê nasîn, avakar û rêberê Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) ye

Jiyan û Damezrandina PKKê
Jiyana Destpêkê: Abdullah Öcalan li gundê Amara (Ömerli), li navçeya Xelfetiyê ya Şanliurfayê ji dayik bû. Wî li Zanîngeha Enqereyê Zanistên Siyasî xwend.

Damezrandina PKKê: Di dawiya salên 1970an de, wî PKK damezrand. Di destpêkê de, PKKê armanca xwe avakirina Kurdistaneke serbixwe û sosyalîst danî.

Rêberî û Girtîgeh

  • Rêberî û Têkoşîna Çekdarî: Di sala 1984an de, PKK dest bi têkoşîna çekdarî kir. Öcalan ji gelek salan ve wekî rêberê tevgerê yê sereke hate naskirin û li Sûriyeyê û li qada navneteweyî çalak bû.

  • Girtin û Zîndankirin: Di sala 1999an de, ew di operasyoneke navneteweyî de li Keniyayê hate girtin û radestî Tirkiyeyê hate kirin. Ji wê rojê ve, ew li girava Îmraliyê ya li Deryaya Marmarayê, bi awayekî îzolekirî girtî ye.

  • Doza Wî: Piştî girtina wî, ew bi xiyaneta li dijî dewletê hate darizandin û ceza jê re hate birîn

Fikrên Wî yên Dawî û Bandora Wî

  • Paradîgmaya Guherîn: Di dema girtîgehê de, Öcalan dest bi pêşxistina fikrên nû kir. Wî ji daxwaza Kurdistana Serbixwe dûr ket û li şûna wê, banga sîstemeke bi navê "Konfederalîzma Demokratîk" kir.

  • Konfederalîzma Demokratîk: Ev raman li ser bingeha demokrasiya bingehîn, azadiya jinê, û ekolojiyê ye. Li gorî vê nêrînê, Kurd dikarin di nava sînorên dewletên heyî de, bi rêya xweseriya demokratîk bijîn. Ev paradîgma li ser siyaset û tevgerên Kurd ên li Bakurê Sûriyeyê (Rojava) bandoreke mezin kiriye.





ARDAHAN ROJNAME

Zanyariyên Derbarê Mela Mistefa Barzanî

Mela Mistefa Barzanî (14ê Adarê 1903, Barzan - 1ê Adarê 1979, Washington, D.C.), yek ji rêberên herî mezin û avakarên tevgera neteweyî ya Kurd li Başûrê Kurdistanê (Îraq) tê hesibandin. Ew ne tenê serokê eşîra Barzanî bû, lê her weha heta dawiya jiyana xwe Serokê Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) bû.

Jiyana Destpêkê û Têkoşîn

  • Zarokatî û Ciwanî: Mela Mistefa di sala 1903an de li gundê Barzan ji dayik bû. Zarokatiya wî di nava serhildan û zordariyê de derbas bû. Ew û malbata wî ji aliyê hêzên Osmanî û paşê jî ji aliyê hikûmeta Îraqê ve hatin sirgûnkirin û zîndankirin. Wî hê di temenekî biçûk de dest bi têkoşînê kir.

  • Barzanî û Serhildan: Wî di serhildanên mezin ên salên 1930î de, bi taybetî li gel birayê xwe Şêx Ehmed Barzanî, roleke sereke lîst.

Damezrandina Komara Mehabadê û Sirgûn

  • Komara Mehabadê (1946): Di sala 1946an de, Mela Mistefa di damezrandina Komara Mehabadê de li Rojhilatê Kurdistanê (Îran) roleke pir girîng lîst û bû Serfermandarê Giştî yê artêşa Komarê.

  • Damezrandina PDK: Her di heman salê de, wî Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) damezrand, ku heta îro jî partiyeke sereke ye.

  • Rêwîtiya Dirêj: Piştî hilweşîna Komara Mehabadê, ew neçar ma ku bi nêzîkî 500 pêşmergeyên xwe re rêwîtiyeke dîrokî û dirêj li ser sînorên Tirkiye û Îranê bike û xwe bigihîne Yekîtiya Sovyetê (SSCB). Wî nêzîkî 12 salan li wir sirgûn ma û li Moskowayê perwerde dît.

Veger û Şoreşên Îraqê

  • Veger (1958): Piştî ku li Îraqê desthilatdarî guherî, Mela Mistefa di sala 1958an de bi awayekî serbilind vegeriya Îraqê.

  • Şoreşa Îlonê (1961): Dema ku hikûmetên Îraqê sozên xwe yên derbarê mafên Kurdan de bi cih neanîn, Mela Mistefa di îlona 1961an de Şoreşa Îlonê da destpêkirin. Bi hêza Pêşmergeyan, wî li dijî artêşa Îraqê têkoşîneke mezin meşand û demek dirêj kontrola devereke mezin a Başûrê Kurdistanê bi dest xist.

Mîras û Mirina Wî

  • Sembola Neteweyî: Mela Mistefa Barzanî heta mirina xwe (di 1979an de li Amerîkayê) wekî sembola têkoşîna Kurdan ji bo azadî û serxwebûnê ma.

  • Bandor: Wî bandoreke mezin li ser tevgera Kurdî li her çar parçeyên Kurdistanê kir.

  • Malbat: Ew bavê Mesûd Barzanî ye, ku paşê bû Serokê Herêma Kurdistanê.

Mela Mistefa Barzanî, ji bo gelek Kurdan ne tenê rêberekî siyasî bû, lê her weha bavê manewî û lehengekî dîrokî bû ku jiyana xwe ji bo doza neteweyî feda kir.








ARDAHAN ROJNAME

Zanyariyên Derbarê Yaşar Kemal (Kemal Sadik Gökçeli)

Yaşar Kemal, yek ji nivîskarên herî girîng û navdar ên Tirkiyeyê û cîhanê ye. Ew bi eslê xwe Kurd e û bi romanên xwe yên ku kûr di nav jiyana gundî, têkoşîna mirov û çanda Anatoliyayê de ne, tê nasîn.


Jiyan û Nasnameya Wî

  • Navê Rastîn: Navê wî yê rastî Kemal Sadik Gökçeli ye.

  • Esil û Ziman: Yaşar Kemal di sala 1923an de li gundê Gozcelî yê navçeya Osmaniye ya li Çukurovayê hatiye dinê. Malbata wî bi eslê xwe ji navçeya Muradiye ya Wanê ne û Kurd in. Wî timî anî ziman ku zimanê Kurdî yê diya wî ye.

  • Jiyana Zor: Di zaroktiya xwe de gelek zorî dît. Di temenekî biçûk de çavê wî yê rastê winda kir. Wî ji bo debara xwe gelek karên giran kir, wekî cotkarî, qemçîvanî (şivanî) û cerdevanî.

Berhem û Têmayên Wî

Yaşar Kemal bi zimanekî gelekî dewlemend, hestiyar û helbestî dinivîsand. Berhemên wî bi gelemperî li ser van têmayan bûn:

  1. Mirov û Xwezayeta Çukurovayê: Wî bi awayekî berbiçav bedewî û zehmetiyên Deşta Çukurovayê xêz kirin.

  2. Zilm û Neheqî: Romanên wî li dijî zulma axayan, dewlemendan û sîstema dewletê têkoşîna mirovên feqîr nîşan didin.

  3. Çanda Kurdî: Her çend wî bi Tirkî dinivîsand jî, bandora çîrokên Kurdî, kilam û çanda Kurdî di berhemên wî de pir eşkere ye.

  4. Têkoşîna Jiyanê: Karaktera wî yê navdar Memê Kurd (Înce Memed) bûye sembola berxwedana gelê gundî li hemberî axatiyê.

Romana Wî ya Herî Navdar: Memê Kurd (İnce Memed)

  • Çîroka Memê Kurd, serpêhatiya ciwanekî ye ku ji zilmê direve û dibe lehengekî efsanewî di dilê gel de. Ev roman li seranserê cîhanê navdar bû û bo gelek zimanan hate wergerandin.

Xelat û Mirin

  • Yaşar Kemal ji bo Xelata Nobelê ya Wêjeyê gelek caran bû berendam.

  • Ew di sala 2015an de li Stenbolê çû ser dilovaniya xwe, lê navê wî wekî dengê bindestan û lehengê wêjeya cîhanê ma.

Wî bi nivîsên xwe, ne tenê ji bo Kurdan û Tirkiyeyê, lê ji bo hemû mirovahiya cîhanê peyamên girîng li ser edalet, aşîtî û rûmeta mirov anî ziman.





ARDAHAN ROJNAME

Zanyariyên Derbarê Agirî (Ağrı)




Agirî, bajarekî girîng ê li herêma Rojhilatê Anatoliyayê ya ,cîh digire. Ew bi navê xwe yê Kurdî (Agirî) û bi hebûna Çiyayê Agirî (Çiyayê Pîroz) yê mezin li ser sînorê xwe, navdar e.

Erdnîgarî û Çiyayê Agirî

  • Çiyayê Agirî (Ararat): Ev çiya ne tenê ji bo bajêr, lê ji bo dîroka cîhanê jî girîng e, ji ber ku di kevneşopiya olî de tê bawerkirin ku Gemîya Nûh Pêxember li vir sekinîye. Çiya bilindtirîn lûtkeya Tirkiyeyê ye û dîmenekî bêhempa dide herêmê.

  • Hewa: Mîna Erzîromê, hewaya Agirî pir sar û ziwistanên wê dirêj in. Ew yek ji cihên herî sar ên Tirkiyeyê ye.

  • Cihê Sînorî: Agirî bi Îranê re sînor e, ku ev yek bandorê li ser bazirganiya herêmê dike.

Dîrok û Navê Bajêr

  • Agirî: Navê Kurdî yê bajêr bi gelemperî "Agirî" ye. Ev nav, ji navê çiya tê û bi Kurdî tê wateya "yê agirî, tijî agir" an jî bi wateyeke din tê wateya "bilind, pîroz". Ev nav di nava gelê Kurd de bi awayekî xurt hatiye bikaranîn.

  • Serhildana Agirî: Agirî di dîroka Kurdan de bi Serhildana Agirî ya di navbera salên 1927-1930 de tê nasîn, ku yek ji serhildanên herî mezin ên Kurdan ên sedsala 20an bû.

Pêkhateya Gel û Jiyana Çandî

  • Nifûsa Kurd: Nifûsa bajêr bi piranî ji Kurdan pêk tê. Zimanê Kurdî (zaravayê Kurmancî) li bajêr û navçeyên wê bi awayekî fireh tê axaftin. Navçeyên wek Bazîd (Doğubayazıt) û Giyadîn (Diyadin) navendên Kurdî ne.

  • Qesra Îshaq Paşa: (İshak Paşa Sarayı) Li navçeya Bazîdê ye û yek ji mînakên herî bedew ên mîmariya Osmanî ya serdema xwe ye. Ew kelehek û qesrek e ku li ber Çiyayê Agirî rawestîye.

  • Aborî: Aboriya Agirî bi piranî li ser cotkarî û sewalvanîyê ye. Ji ber hewa sar, gihayên ku çêdibin ji bo xwedîkirina sewalên wan gelekî girîng in.




ARDAHAN ROJNAME

Zanyariyên Derbarê Erzîromê (Erzurum)

Erzîrom, bajarekî mezin û navendî ye ku li herêma Rojhilatê Anatoliyayê ya Tirkiyeyê cîh digire. Ew bi hewaya xwe ya zehf sar, dîroka xwe ya Osmanî ya kevnar û herwiha wekî navendeke tûrîzma zivistanê (ski) tê nasîn.

Erdnîgarî û Taybetmendiyên Xwezayî

Erzîrom, li ser Deşta Erzîromê ya bilind cîh digire û yek ji bajarên herî bilind û sar ên Tirkiyeyê ye.

  • Hewa: Zivistanên wê gelekî dirêj û dijwar in, û germahiya hewayê pir caran dikeve bin sifirê. Ev yek taybetmendiya herî berbiçav a bajêr e.

  • Çiyayê Palandöken: Ev çiya ji bo Erzîromê xwedî girîngiyek mezin e, ji ber ku navenda tûrîzma zivistanê ya sereke ya bajêr e û her sal mêvandariya gelek tûrîstan dike.


Dîrok û Mîrata Çandî

Dîroka Erzîromê heta serdema Bîzansiyan û Selçûqiyan dirêj dibe, û di serdema Osmaniyan de bûye navendeke girîng.

  • Medreseyên Selçûqî: Erzîrom bi mîrata xwe ya Selçûqî navdar e. Mînak, Medreseya Çifte Mînare (Çift Minareli Medrese) û Medreseya Yakutiye (Yakutiye Medresesi) mînakên herî xweşik ên mîmariya Selçûqî ne.

  • Kongreya Erzîromê: Di sala 1919an de, Kongreya Erzîromê li vir hat lidarxistin, ku yek ji gavên girîng ên damezrandina Komara Tirkiyeyê bû

Pêkhateya Gel û Çanda Herêmê

Erzîrom di warê demografîk de bajarekî tevlihev e.

  • Kurd: Beşeke girîng a nifûsa Erzîromê ji Kurdan pêk tê, ku bi taybetî li navçeyên wek Hinis (Hınıs), Qereyazî (Karayazı) û Tekmanê dijîn. Zimanê Kurdî (Kurmancî û hin caran Zazakî/Kirmanckî) li van herêman tê axaftin.

  • Xwarinên Navdar: Erzîrom bi Goştê Cağ Kebapê (Cağ Kebap) yê xwe pir navdar e. Herwiha Penîrê Civil (Civil Peyniri) û Şekirê Qeysî (Puşurık/Puşur) jî girîng in.

  • Oltû Kehribarî: Kevirekî reş ê bi navê "Oltû Kehribarî" (Oltu Taşı) ku ji herêma Oltû tê derxistin, tê bikaranîn ji bo çêkirina tesbîh û zêran.

Erzîrom, bi sarbûna xwe ya dijwar, mîrata xwe ya dîrokî ya hêja û tevliheviya xwe ya çandî (Tirk û Kurd), li Rojhilatê Tirkiyeyê cihekî girîng digire.




ARDAHAN ROJNAME

Zanyariyên Derbarê Îdirê (Iğdır)

Îdir, bajarekî sînorî yê li herêma Rojhilatê Anatoliyayê ya Tirkiyeyê cîh digire. Ew bi cihekî erdnîgarî yê taybet tê nasîn ji ber ku li ser sînorê sê welatan e: Ermenîstan, Îran û Azerbaycan (bi rêya eksklava Naxçîwanê). Ev yek wê dike cihekî pir-çandî û stratejîk.

Erdnîgarî û Xwezaya Îdirê

Îdir, bi awayekî berbiçav li deşteke fireh cîh digire û yek ji herêmên herî jêr ên Rojhilatê Tirkiyeyê ye.

  • Çiyayê Agirî (Ararat): Taybetmendiya herî mezin a Îdirê ev e ku ew di bin siha Çiyayê Agirî yê (ku bilindtirîn lûtkeya Tirkiyeyê ye) de ye. Ev çiya ji her devera Îdirê bi zelalî tê dîtin û dîmenekî bêhempa dide bajêr.

  • Hewa: Berevajî herêmên din ên Rojhilatê, hewaya Îdirê zêdetir nerm e û deşteke berdar e, ji ber vê yekê jê re "Meksîkaya Rojhilat" jî tê gotin. Ev yek dihêle ku li Îdirê pembo û fêkiyên din (wek hinar) werin çandin.

Çand, Dîrok û Pêkhateya Gel

Îdir xwedî dîrokek dewlemend e û xwediyê mozaîkek çandî ye.

  • Pêkhateya Gel: Li Îdirê gelek komên etnîkî bi hev re dijîn. Kurd (bi zaravayê Kurmancî), Azerî û Tirk pêkhateyên sereke yên nifûsa bajêr in. Ev yek bandor li ser ziman, muzîk û kevneşopiyên herêmê kiriye.

  • Zimanê Kurdî: Zimanê Kurmancî di nav Kurdên herêmê de zindî ye û beşek girîng ji çanda bajêr e.

  • Bazara Sînorî: Ji ber ku Îdir li nêzî sînorê ye, bazirganiya sînorî girîng e û bi taybetî bi Îran û Naxçîwanê re têkiliyên bazirganî yên xurt hene

Cihên Dîrokî û Girîng

  • KeIeya Îdirê: (Iğdır Kalesi) Her çend ne ew qas mezin be jî, şahidê serdemên kevnar e.

  • Abîdeya Şehîdan: (Şehitler Anıtı) Bîrdariyek e ku ji aliyê dewletê ve hatiye çêkirin da ku qurbaniyên şerên berê bîne bîra mirovan.

Îdir, bajarek e ku germiya deştê bi mezinahiya Çiyayê Agirî re tê cem hev û bi hevgirtina çandên sînorî ve, cihekî balkêş û taybet di nexşeya Rojhilatê Tirkiyeyê de digire.





Zanyariyên Derbarê Qersê (Kars)

Qers, bajarekî dîrokî û çandî ye ku li herêma Rojhilatê Anatoliyayê ya Tirkiyeyê cîh digire. Ew bi hewaya xwe ya sar, dîroka xwe ya dewlemend, û herwiha bi tevliheviya Kurmancî, Azerî û Tirkî tê nasîn.

Cih û Taybetmendiyên Xwezayî

Qers, li ser sînorê Ermenîstanê ye û ji ber vê yekê di warê bazirganî û dîplomasiyê de xwedî cihekî stratejîk e.

  • Hewa: Hewaya Qersê pir sar e û zivistanên wê dirêj û dijwar derbas dibin. Ev yek Qersê kiriye navendeke girîng ji bo tûrîzma zivistanê (ski) bi taybetî li Sarîqamîşê (Sarıkamış).

  • Gola Çildirê: (Çıldır Gölü) Goleke mezin û bedew e ku di zivistanê de bi tevahî dicemide û li ser wê gelek çalakî têne kirin.

Dîrok û Mîrata Çandî

Dîroka Qersê pir kevnar e û di serdemên cuda de di bin destê Keyaniyên wek Ûrartû, Ermenî, Bîzans, Selcûqî, Rûs û Osmaniyan de maye.

  • Bajarê Anîyê (Anî Harabelerî): Ev bajarê kevnar ê li ser sînor, ku berê paytexta Keyaniya Ermenîstanê ya di serdema navîn de bû, yek ji cihên dîrokî yên herî girîng ên Tirkiyeyê ye û di Lîsteya Mîrata Cîhanî ya UNESCO de ye.

  • KeIeha Qersê: (Kars Kalesi) KeIeheke dîrokî ya li ser bajêr serwer e û şahidê gelek şer û serdemên cuda ye.

  • Avahîsaziya Rûsî: Ji ber ku Qers di navbera salên 1878 û 1918 de di bin desthilatdariya Împaratoriya Rûsî de ma, gelek avahiyên bajêr bi şêwaza mîmarî ya Rûsî (Baltîk) hatine çêkirin.

Çand û Gel

Qers di warê demografîk de bajarekî pir-çandî ye.

  • Kurmancî: Kurmanc beşeke girîng a nifûsa bajêr pêk tînin, bi taybetî li gund û navçeyên wek Selîm (Selim) û Dîgûr (Digor). Zimanê Kurdî (Kurmancî) li herêmê tê axaftin.

  • Xwarinên Navdar: Qers bi Penîrê Qaqavûn (Kars Gravyerî) û Qazê xwe yê navdar e. Qaz di zivistanê de wekî xwarineke kevneşopî tê çêkirin.

Qers, bi rastî, bajarek e ku sarbûna hewayê bi germbûna dilê mirovan re tîne cem hev û xwediyê mozaîkek bêhempa ya çand û dîrokê ye


Bikirtînin lînka jêrîn da ku hûn zanyariyên zêdetir li ser Qersê (Kars) bistînin:

www.karsgazetesi.tr





ARDAHAN ROJNAME

Bajarekî Dîrokî û Çandî Li - Van

Van, bajarekî mezin û kevnar e ku li herêma Rojhilatê Anatoliyayê ya Tirkiyeyê cîh digire. Ew bajarekî girîng e hem ji aliyê dîrokî hem jî ji aliyê çandî ve, bi taybetî ji bo Kurdan ku beşeke mezin a nifûsa wê pêk tînin. 

Dîrok û Mîrata Vanê

Van, bi dîroka xwe ya dewlemend tê nasîn ku heta hezar sal berê dirêj dibe. Ew di serdema Keyaniya Ûrartûyan de wekî paytexta wan dihat nasîn, bi navê Tûşpa. Keleha Vanê, ku li ber Gola Vanê rawestîye, şahidê vê serdema kevnar e û îro jî yek ji cihên herî zêde tê ziyaretkirin e.

Gola Vanê bi xwe jî sermayeyeke xwezayî ya bêhempa ye. Ew gola herî mezin a Tirkiyeyê ye û ava wê şor e. Girava Axtamar (Akdamar) ku navenda wê ye, bi Dêra Xaça Pîroz a Ermenîyan a sedsala 10emîn, navdar e, ku li ser dîwarên wê nexşên dîrokî hene.

Jiyana Îro û Taybetmendiyên Çandî

Van, îro jî wekî navendek bazirganî û perwerdeyî ya girîng tê hesibandin. Zanîngeha Yüzüncü Yıl (Sedsal) yek ji mezintirîn zanîngehên herêmê ye. Jiyana bajêr, bi tevliheviya kevneşopî û nûjenîyê tê bilêvkirin.

Çanda Kurdî li Vanê pir zindî ye. Zimanê Kurdî (zaravayê Kurmancî) di jiyana rojane de tê axaftin, û muzîk, xwarin û cilûbergên Kurdî beşek ji nasnameya bajêr in.

Taybetmendiyek din a Vanê, pisîka Vanê ye, ku bi porê xwe yê spî yê dirêj û pir caran bi du rengên çavan (yek şîn, yek kesk) tê nasîn. Ev pisîk wekî sembola herêmê tê dîtin.

Siyaseta Herêmî û Pêşeroj

Di salên dawî de, wekî gelek bajarên Kurdan, siyaset li Vanê jî her tim germ bûye. Partiyên siyasî yên alîgirên mafên Kurdan li bajêr xwedî piştgiriyeke mezin in.

Van, ji ber cîhê xwe yê sînorî bi Îranê re, di bazirganiya sînorî de rolek girîng dilîze, lê di heman demê de bi pirsgirêkên koçberî û aborî yên herêmê re jî rû bi rû ye.

Van, bi mîrata xwe ya dîrokî û çanda xwe ya Kurdî ya zindî, yek ji bajarên herî balkêş û girîng ên Rojhilat e, ku li benda pêşerojek geştir e.





ARDAHAN ROJNAME

Ji ber nivîsa bi Kurdî ceza li Amedsporê hat birîn

Federasyona Futbolê ya Tirkiyeyê (TFF) ji ber dirûşma bi Kurdî ya li ser formayê Amedsporê 110 hezar lîreyê Tirkî ceza li Amedsporê birî. Amedspor di dîroka futbolê ya Tirkiyeyê de bûbû tîma yekem ku di lîgên profesyonel de li ser formayê xwe sloganeke bi Kurdî hilgirtibû. Tîma Amedê bi kompanyaya Tezgel Komê re peymana sponsoriyê îmze kiribû û di maça Pendiksporê de bi logoya sponsor û dirûşma  "Koma Me Bona We" derketibû qadê. Dirûşma bi Kurdî bi erêkirina fermî ya Federasyona Futbolê ya Tirkiyeyê hatibû bikaranîn û ev yek di lîgên profesyonel de bûbû cara yekem.



ARDAHAN ROJNAME

Tirkiyeyê li ser hinardekirina petrola Herêma Kurdistanê daxuyanî da

Wezîrê Enerjî û Çavkaniyên Xwezayî yê Tirkiyeyê Alparslan Bayraktar ragihand ku hinardekirina petrola Herêma Kurdistanê bi rêya boriya petrolê ya Îraq-Tirkiyeyê dest pê kiriye.
Piştî nêzîkî 30 mehan serê sibehê, petrola Herêma Kurdistanê bi rêya xeta boriyê ber bi Bendera Ceyhanê ve hat hinardekirin
Ev yek piştî wê yekê hat ku hikûmeta Herêma Kurdistanê, hikûmeta Îraqê û şirketên petrolê li hev kir.




ARDAHAN ROJNAME

Hilbijardeya Misrê li Hewlêrê bû şampiyona Kupa Cîhanê ya Jinan

Bi amadebûna Serokwezîr Mesrûr Barzanî, Kupa Cîhanê ya Minî-Futbolê ya Jinan ku cara yekem li paytexta Herêma Kurdistanê, Hewlêrê, hat lidarxistin, bi dawî bû. Di yariya fînalê de, hilbijardeya Misrê piştî serkeftina li hember Brazîlyayê, nasnavê şampiyoniyê bi destxist. Hilbijardeya neteweyî ya Kurdistanê jî di şampiyoniyê de pileya çaremîn a cîhanê wergirt.



ARDAHAN ROJNAME
 
.